Güney Kore, Çin, Tayvan, Brezilya

BU 4 ülkeyi yan yana gördüğünüzde, ne düşündünüz?

Şükrü Kızılot
Hürriyet

skizilot@yaklasim.com

40 yıl düşünseniz tahmin edemezsiniz. En iyisi biz açıklayalım.

Bu 4 ülke, Türkiye’nin de sorunu olan “kayıt dışı ekonomi” ile mücadelede, pratik bir yöntem geliştirmişler. Bu yöntemin sayesinde de kayıt dışılığın belini kırmışlar.

Acaba ne yapmışlar?

Güney Kore

Alışverişlerde, kredi kartı kullanımını yaygınlaştırmak üzere, “piyango benzeri bir sistem” geliştirilmiş.

Kredi kartı ile yapılan alışverişler karşılığında verilen kredi kartı sliplerinde bir “piyango” numarası yer alıyor.

Her ayın dördüncü cumartesi günü bir çekiliş yapılıyor ve kazanan numaralar, televizyonda (KBS 1 TV) açıklanıyor.

Tayvan

Harcama belgelerinin üzerinde, bir “piyango numarası” yer alıyor. Belli dönemler itibariyle yapılan çekilişlerde kazanan numaralar, gelir idaresi tarafından gazetede yayımlanmak suretiyle açıklanıyor.

İkramiye kazananın yabancı uyruklu bir kişi olması durumunda, ödenen ikramiye üzerinden, yüzde 20 oranında gelir vergisi kesintisi yapılıyor.

Brezilya

Bu ülkede de harcama belgelerinin üzerinde “piyango numarası” olduğunu görüyoruz.

Belli dönemlerde yapılan çekilişlerde, kazanan numaralar ilan ediliyor. İkramiye kazananlara, kazandıkları para nakit olarak ödenmiyor. “Vergi indirimi” yoluyla, kişinin ödeyeceği gelir vergisi ya da KDV’den mahsup ediliyor.

Vergi sistemi eyaletler bazında farklılık gösteriyor. Bu uygulama Brezilya’nın bazı eyaletlerinde örneğin Sao Paulo’da yıllardır başarı ile sürdürülüyor.

Çin

Daha önce de yazdık, Çin’de yapılan alışverişlerde, müşteriye kazı-kazan yoluyla ikramiye verilip, fatura ve fiş almak teşvik ediliyor.

Bu fişi alanlar, üzerindeki gri renkli kutucuğu kazıdıklarında, 5-3.000 Yuan (yaklaşık 1-400 ABD doları) arasında değişen bir ikramiye kazanabiliyorlar. İkramiye kazanamayanlar da “Çin vergi sistemine katkınızdan dolayı teşekkür ederiz” yazısını okuyorlar…

Türkiye’de Neler Yapılabilir?

Türkiye’de yukarıdaki ülkelerin yaptığının benzeri bir uygulama başlatılabilir.

Halkımız toto, loto, piyango, kazı-kazan ve iddia gibi şans oyunlarına çok meraklı. Örneğin Çin’dekinin benzeri bir kazı-kazan uygulaması bizde daha başarılı olur.

Çin’de sadece para ikramiyesi var. Türkiye’de kapsam biraz daha genişletilir ve ev, dükkan, otomobil, buzdolabı, TV, çamaşır makinesi, fırın, bilgisayar vs. de dağıtılabilir.

Güney Kore’de olduğu gibi, kredi kartı ile yapılan alışverişlerde, kredi kartı sliplerindeki piyango numarası esas alınarak, çekiliş yapılıp ikramiye dağıtılabilir.

Bir başka yöntem olarak da banka kartları ile ödeme yapmak teşvik edilir. Banka kartı ile yapılan alışverişlerde, yüzde 2 oranında “nakit puan” veya benzeri bir “bonus” verilebilir.

Kayıt dışılık, Türkiye ekonomisinin en önemli sorunlarının başında geliyor. Maliye Bakanı da yaptığı konuşmalarda sık sık, kayıt dışılıkla mücadele edileceğini belirtiyor.

Önerimiz çok açık ve net, Amerika’yı yeniden keşfetmeye gerek yok. Yapılan alışverişlerde, kazı-kazanlı fişler verilip ikramiyeler dağıtılsın ve banka kartları ile yapılan ödemeler, yüzde 2 “nakit puan” ya da “piyango numarası” verilmek suretiyle teşvik edilsin. Vergi gelirleri bir anda patlar.

Şükrü Kızılot
Hürriyet

skizilot@yaklasim.com

Şükrü Kızılot
Hürriyet

NASREDDİN Hoca’ya sormuşlar;

- Hocam, yaşınız kaç?

- 60…

Aradan 10 yıl geçmiş, aynı kişi yine sormuş;

- Hocam, yaşınız kaç?

- 60…

- Nasıl olur Hocam, 10 yıl önce sorduğumda da 60 demiştiniz?

- Eee… Ben erkek adamım. Erkek adam sözünden dönmez!..

KOMEDİ NE?

Sosyal Güvenlik Kurumu yani SGK’daki komedi de Nasreddin Hoca’nın bu fıkrasına benziyor.

Uzatmadan açıklayalım.

SGK her ay itibariyle “Aylık İstatistik Bülteni” yayımlıyor. Kitap olarak da bastırılan bu bültene, internetten (www.sgk.gov.tr) adresinden ulaşabilirsiniz.

Geçen ay Mart 2009 bülteni yayımlanmıştı. Baktık;

(4/a) hizmet akdi ile işçi çalıştıran (eski adıyla SSK’lı işçi çalıştıran) işverenlerden kurum alacakları;

-50 bin TL üstü    16.141 işverenden, gecikme zammı dahil 7 milyar 340 milyon TL

-50 bin TL altı 1.028.953 işverenden, gecikme zammı dahil 4 milyar 871 milyon TL

TOPLAM   12 milyar 211 milyon TL gözüküyordu.

Bir ay sonra, merak edip, SGK’nın Nisan 2009 bültenine baktık;

O da ne?

Nisan 2009 bülteninde de SGK’nın 4/a’lı (SSK’lı) işçi çalıştıran işverenlerden toplam alacağı yine 12 milyar 211 milyon TL gözüküyor.

“Galiba internette ve basılı İstatistik Bülteni’nde bir hata oldu, fark edip düzeltirler” diye düşündük. Aradan haftalar geçti düzelme yok.

Merak edip, Şubat 2009’a baktık;

İnanılmaz şey, yine 12 milyar 211 milyon TL gözüküyor.

DAHA ÖNCESİ DE AYNI

Ocak 2009 ayı bültenine bakıyoruz; toplam alacak yine 12 milyar 211 milyon TL.

Geriye doğru devam ediyoruz…

Aralık 2008’de de aynı!

Bitmedi… Geriye gitmeye yine devam ediyoruz. Kasım 2008, Ekim 2008, Eylül 2008 bültenleri SGK’nın alacakları hep aynı; 12 milyar 211 milyon TL!..

İyice geriye gidiyoruz;

-Nisan 2008 itibariyle SGK’nın gecikme zammı alacağı 5 milyar 449 milyon TL imiş. Gelmişiz Nisan 2009’a hala aynı tutar gözüküyor!..

-Aralık 2007 itibariyle SGK’nın prim alacağı 6 milyar 763 milyon TL imiş. Gelmişiz Nisan 2009’a  hala aynı tutar gözüküyor.

Aynen Nasreddin Hoca’nın “Erkek Adam” fıkrası gibi; SGK bir yıl önce açıkladığı gecikme zammı alacağı ile 16 ay önce açıkladığı prim alacağını aynı tutarda göstermekte ısrar ediyor.

DOĞRUSU NE?

10 yaşındaki çocuğa sorsanız o bile bilir.

Her ay itibariyle kurum alacağının (4/a), prim ve gecikme zammı olarak kaç milyar TL’ye ulaştığının izlenmesi ve diğerleri gibi açıklanması gerekir.

Anlaşılan o ki SGK bir yılı aşkın süredir, alacaklarını ve ödenmeyen prim ve faizi izlemiyor.

Rakamda az buz bir rakam değil. 15 ay önce 12 milyar 211 milyon TL idi. Şimdi krizin de etkisiyle 20 milyar TL olmuştur. SGK olayın daha doğrusu, birikmiş alacağının kaç lira olduğunun farkında değil!..

Başlıkta “komedi” dedik ama siz “skandal” da diyebilirsiniz.

ŞİMDİ SIRA VERGİ VE PRİM BORCU OLANLARDA

Kredi kartı borcu olanlara; hem birikmiş faizlerinde indirim hem de sembolik bir faizle 36 aya kadar taksitlendirme olanağı sağlandı.

Bu güzel bir olay ancak yeterli değil.

Vergi, SSK primi ve Bağ-Kur primi alacakları ve faizi 110 milyar TL’yi aşmış durumda. Şimdi sıra, bunların da faizlerinin kredi kartları gibi indirilip, 36 aya kadar taksitlendirme yapılmasında…